Sunshader – przedłużenie przednie celownika optycznego
Sunshader jest przedłużeniem przednim celownika optycznego (lunety) eliminującym refleksy świetlne padające z bocznych kierunków. Jest to wewnętrznie pusta rura, nie posiadająca żadnego użebrowania o długości równej lub większej, od jej podwójnej średnicy. Działanie sunshader’ a opiera się na tym, że średnica wewnętrzna jest zdecydowanie mniejsza od jego długości. Taka konstrukcja bez żadnych strat przepuszcza promienie świetlne równoległe z osią lunety a prostopadłe do soczewki obiektywu.
Refleksy świetlne padające z niepożądanych bocznych kierunków, są zbędnymi „śmieciami” wpływającymi negatywnie na jakość obrazu, zmniejszając kontrast obserwowanego „obrazu celu”. To właśnie tych niepożądanych „śmieci” Sunshader nie dopuszcza do soczewki obiektywu celownika optycznego, niejako filtrując właściwe światło od niepożądanego bocznego.
Sunshader nie blokuje promieni świetnych docierających od „celu” do obiektywu lunety, pomimo że ilość światła przychodząca do lunety zmniejsza się. Sunshader zasłania jedynie promienie świetlne docierające z bocznych kierunków, więc tych z poza pola obserwacji, jednocześnie ograniczając pozorne zwiększenie jasności. Używając sunshader’ a, do lunety niemal wyłącznie wpada światło przychodzące od celu (a dokładniej od całego pola widocznego w lunecie). Jak łatwo się domyślić, pusta rura w żadnym stopniu nie blokuje tych promieni świetlnych, nie powodując zmniejszenia jasności obrazu celu.
Można łatwo ulec złudzeniu, że zastosowanie sunshadera powoduje zmniejszenie jasności
Po zdemontowaniu sunshadera jasność ogólna wzrasta, lecz jasność celu pozostaje na tym samym, niezmienionym poziomie. Większa ilość światła wpadająca do wnętrza celownika, uruchamia zjawisko akomodacji wzroku zwężając źrenicę oka. Zawężona źrenica oka redukuje również pożądane światło, odbite od celu a docierające do siatkówki oka, więc to jest zjawisko niekorzystne. Bez sunshadera w celowniku optycznym (lunecie) tylko pozornie jest jaśniej, ponieważ obraz celu staje się ciemniejszy. Dokręcając do celownika optycznego sunshader, ogólna ilość światła docierająca do siatkówki oka zmniejszy się, lecz jasność obrazu celu pozostanie niezmieniona. Dzięki akomodacji wzroku, źrenica oka ulegnie poszerzeniu, dopuszczając więcej światła z obrazu celu do siatkówki oka strzelca, rozjaśniając obraz celu. Nakręcając sunshader na obiektyw lunety, zmniejszymy ilość ogólnego światła wpadającego do lunety, jednocześnie obraz celu stanie się nieco jaśniejszy. Dzieje się tak za sprawą akomodacji oka, dzięki tej właściwości ogólny kontrast obserwowanego obrazu celu zauważalnie wzrasta.
Strzelca nie interesuje całościowa ilość światła wewnątrz tubusu celownika optycznego, lecz ilość światła pożądanego, docierającego od obserwowanego celu.
Strzelca interesuje wyłącznie jasność obrazu celu a nie całkowita jasność wnętrza celownika optycznego, spowodowana dostaniem się niepożądanego, „śmieciowego” światła bocznego.
Sunshader zauważalnie poprawia stosunek ilości pożądanego światła, tego docierającego od „celu”, w stosunku do całości niepożądanego a więc „szkodliwego” rozświetlenia. Dobry sunshader nie powinien dopuszczać niepożądanego światła bocznego, padającego ze wszystkich możliwych a więc niepożądanych kierunków, na soczewkę obiektywu lunety.
Te dodatkowe, niepożądane a przy tym szkodliwe światło, padające z innych kierunków niż obraz „celu”, zmniejsza kontrast obrazu właściwego. Światło pożądane powinno bez przeszkód docierać do soczewki obiektywu, natomiast światło niepożądane powinno zostać wytłumione w warstwach absorbujących wnętrza sunshadera.
W celu eliminacji szkodliwych odbić od niepożądanych bocznych refleksów świetlnych wewnątrz tubusu celownika, zastosowano czernienie ścianek tubusu warstwami pochłaniającymi odbicia.
Tubusy obecnie produkowanych celowników optycznych, z założenia są od wewnątrz pokrywane bezodblaskową, czarną matową powłoką. Zadaniem tego pokrycia jest eliminacja wewnętrznych odbić światła od ścianek tubusu lunety, więc jakość warstw pochłaniających jest bardzo istotna. Czym bardziej drobno-matowa i czarna warstwa wewnętrznego pokrycia tubusu, tym bardziej kontrastowy obrazu celu jest transmitowany do siatkówki oka strzelca. Przeciwodblaskowe pokrycia wnętrz tubusów wytłumiając niepożądane promienie świetlne padające z bocznych kierunków, nie wpływają na światło przychodzące prosto od celu. Dzięki takim właściwościom tych matowych pokryć, powodują zdecydowaną poprawę kontrastu obserwowanego celu.
Jednak nawet najlepsze pokrycia nie wyeliminują szkodliwych refleksów świetlnych w 100%
W celu dalszej poprawy kontrastu obrazu, należy wyeliminować wpadające do wnętrza celownika niepożądane refleksy świetlne, instalując sunshader, ewentualnie krótszy flashkiller. Więcej na temat flashkillera można przeczytać w artykule specjalnie poświęconemu temu akcesorium http://sp5mxf.com/flashkiller/
Dobre sunshadery, są wewnątrz matowo czarne
Dobre sunshadery charakteryzują się, wewnętrznym bezodbiciowym pokryciem obudowy, czarną drobno-matową powłoką. Niestety, większość sunshaderów pomimo bardzo dobrego matowego pokrycia zewnętrznego, wewnętrzne pokrycie mają czarne, jednak błyszczące, a to jest katastrofalny błąd. Jest bardzo prawdopodobne, że okopcenie sadzą wewnętrznej powierzchni sunshadera, spowoduje zdecydowaną poprawę kontrastu, całkowicie eliminując niepożądane resztki refleksów świetlnych.
Stosunkowo dobre sunshadery są stosowane do lunetach Hawke, są około dwukrotnie cięższe od innych podobnych, jednak bardzo dobrze sprawują się. Ich wewnętrzna powierzchnia została pomalowana, bardzo dobrą bezodbiciową farbą.
Porównanie dwóch sunshaderów, dobrego i „niemal” dobrego
Przykład „niemal” dobrego sunshdera z wyposażenia lunety Nikko Stirling, jednak tylko „niemal” a to oznacza, że nie spełnia swojej roli. Jest lekki oraz wytrzymały a także pięknie matowy z zewnątrz a więc niemal idealny, ale tylko „niemal”. Jednak wewnętrzna czarna powierzchnia katastrofalnie błyszcząca, czyli to tylko zwykły kawałek ładnego aluminiowego złomu a tak dobrze zapowiadało się.
Trzy przykłady fotek z różnych ujęć tych samych dwóch tub sunshaderów
Na fotce poniżej prezentuję ciemno szarą, ale jednak bardzo matową powierzchnię wewnętrzną lewej tuby. Tak wygląda prawidłowo nałożona powłoka przeciwodblaskowa na wewnętrznej powierzchni sunshadera. Wewnętrz prawej tuby, widać piękną czarną a jednocześnie mocno błyszczącą wewnętrzną powierzchnię. Odblask światła jest wyraźnie widoczny na górnej wewnętrznej powierzchni prawej tuby. Tak wykonana powierzchnia wewnętrzna nie spełnia dobrze swojego zadania, ponieważ część śmieciowego światła jednak przedostaje się do soczewki obiektywu celownika. To powoduje tylko pozorne zwiększenie jasności obrazu niepożądanym światłem śmieciowym, powodując jedynie pogorszenie kontrastu obrazu celu.
W kolejnym ujęciu jest widoczne wyraźne rozjaśnienie białego tła kartki papieru, na której stoją tuby. Mniej więcej pośrodku dna prawej tuby, widać jaśniejszy choć nieco rozmyty punkt świetlny, oraz słabiej widoczny półokrąg. Właśnie to rozjaśnienie jest tym niepożądanym śmieciowym światłem, pogarszającym kontrast, jednocześnie utrudniając obserwację właściwego celu. Jest to spowodowane wewnętrznym odbiciem światła od wewnętrznej błyszczącej powierzchni prawej tuby, które lepiej widać na poprzedniej fotce.
Na ostatniej fotce inaczej ustawiłem tuby, aby dokładniej oraz bardziej kontrastowo uwidocznić wewnętrzne odbicie światła, padające na białą powierzchnię. To odbicie światła jest zauważalne wyłącznie we wnętrzu prawej tuby, która ma źle wykonaną wewnętrzną błyszczącą powłokę. W lewej tubie nie występuje to zjawisko, więc skupiłem się bardziej na prezentacji wnętrza prawej tuby. To jasne rozświetlenie, widoczne na jasnej powierzchni pod prawą tubą, powstało z odbicia światła. To odbicie powstało od oświetlania zwykłą małą diodą LED wnętrza tuby. Można sobie wyobrazić jak bardzo silny odblask, wywołałoby boczne światło słoneczne, trafiając prosto w soczewkę obiektywu lunety celowniczej.
Fotki wykonałem w zamkniętym pomieszczeniu a padające światło było niezbyt intensywne. Można wyobrazić sobie jakby to wyglądało, podczas padającego intensywnego światła słonecznego pod niewielkim kątem w stosunku do osi optycznej celownika. Podpowiem, to byłaby katastrofa, całkowicie uniemożliwiająca komfortową obserwację i namierzanie celu. Właśnie to jest jednym z głównych powodów używania sunshaderów, ale dobrze wykonanych sunshaderów a nie jak ten błyszczący.
Niespełniający założeń sunshader można poprawić
Oczywiście sprawa nie jest całkowicie stracona, można to poprawić wyklejając wnętrze matowo czarnym papierem, lub malując specjalną matowo czarną farbą. Po przeprowadzeniu takiej modyfikacji, stanie się lepszym od Hawke z powodu znacząco mniejszej masy własnej, oraz lepszej jakości powłoki zewnętrznej. W sunshaderze Hawke, wewnętrzne pokrycie jest największą i jedyną zaletą, uzasadniającą używanie go, ponieważ działa, jednak reszta już na minus. W sunshaderze od lunety Nikko Stirling wszystko jest idealne, oprócz błyszczącej powierzchni wewnętrznej, całkowicie eliminując sens używania tego wyposażenia lunety. No może nie do końca całkowicie eliminuje, ponieważ sunshader również pełni rolę ochronną soczewki obiektywu. Sunshader jak również flashkiller, głównie chroni przed paluchami, gałęziami czy krzaczorami a także przed intensywnym deszczem.
Zalety i wady używania sunshadera
W trakcie dnia a zwłaszcza słonecznego, dobry sunshader może okazać się bardzo pomocny, w niektórych przypadkach wręcz niezbędny. Zwłaszcza o wschodzie i zachodzie słońca, podczas celowania w zbliżonym kierunku do pozycji słońca, gdy jest ono nisko nad horyzontem. Natomiast nocą, sunshader zupełnie w niczym nie przeszkadza a przy mocnym świetle księżyca również czasami może pomóc. Dodatkowo sunshader tworząc dystans, zabezpiecza soczewkę obiektywu przed macaniem paluchami, czy zarysowaniem powłok antyodblaskowych przez jakieś gałęzie, czy inne krzaczory.
Z wad, to zdecydowanie zauważalnie wydłuża celownik optyczny, co w niczym nie przeszkadza, oraz tylko minimalnie zwiększa masę celownika. Sunshadery zazwyczaj są niezwykle lekkie, więc to tylko niewielkie zwiększenie masy, niebędące w żaden sposób zauważalne przez użytkownika. Masa dobrze wykonanego sunshadera nie powinna przekraczać 80 gramów przy średnicy 50 mm. Dla innych średnic, masa może być proporcjonalnie mniejsza lub większa, w zależności od średnicy lunety, masa wzrasta lub maleje. Czym większa średnica lunety, tym cięższy będzie sunshader. Najistotniejszym jednak jest, żeby wewnętrzna powierzchnia tuby nie była błyszcząca, lecz bezodbiciowa, a więc matowo czarna. To jest absolutnie fundamentalny warunek, natomiast masa jest drugorzędna.