Prawidłowa lokalizacja punktu początkowego pomiędzy strzelcem a celem

Istnieje wiele rozbieżnych opinii gdzie zaczyna się początek linii celowania, a więc koniec drogi optycznej obrazu celu widocznego wewnątrz celownika. Czy początek linii celowania znajduje się na wysokości soczewki obiektywu, czy soczewki okularu, a może siatki celowniczej ? A może w punkcie lokalizacji źrenicy oka, czyli około 10 cm za soczewką okularu, lub wręcz na siatkówce oka?

 

Gdzie zatem jest zlokalizowany początek linii celowania ?

Początek linii celowania – zatem koniec drogi optycznej światła odbitego od celu, jest punktem zobrazowania celu zlokalizowanym w okolicy siatki celowniczej. Początek linii celowania na pewno nie zaczyna się od soczewki obiektywu, a gdzieś w okolicy siatki celownika optycznego.

Strzelca nie interesuje cała droga optyczna jaką przebywa światło od celu do oka, lecz umiejscowienie obrazu celu nad lufą karabinu. Więc początkiem linii celowania nie będzie też punkt umiejscowienia siatkówki oka. Najlepszym przykładem czemu nie będzie to cała droga zobrazowana na siatkówce oka, jest przedłużenie tej drogi za pomocą kilometrowego światłowodu. Obraz będziemy widzieli tak samo jak tuż za celownikiem a przecież będziemy kilometr za celownikiem optycznym!

Czyli to punkt zobrazowania celu na siatce celowniczej jest naturalnym początkiem linii celowania, która znajduje się bezpośrednio nad karabinkiem. Celownik optyczny można by podzielić na dwie części, pomiędzy którymi znajduje się punkt zobrazowania, obrazu celu. Pierwsza część celownika, czyli ta do której wpada obraz celu, oraz druga z której wychodzi obraz w kierunku oka strzelca. Ten przykład jasno pokazuje, że to punkt zobrazowania celu wewnątrz celownika, należy uważać za koniec drogi optycznej, czyli początek linii celowania.

 

Punkt zobrazowania celu na siatce celowniczej jest naturalnym początkiem linii optycznej (Sight Height), który znajduje się bezpośrednio nad lufą karabinka

Producenci celowników optycznych nie są wróżkami, więc nie mają wiedzy z jakimi karabinami będą współpracowały konkretne egzemplarze celowników. Fabryka produkująca celowniki optyczne nie ma w posiadaniu naszego karabinu, więc nie może dostosować się do niego. Producenci celowników optycznych nie wiedzą jak długie będą lufy w karabinach użytkowników a przeważnie każda będzie inna. Nie wydaje mi się, żeby producenci celowników optycznych w trakcie procesu kalibracji zakładali celownik na karabin, ponieważ każdy karabin jest inny. W trakcie procesu zestrajania i kalibracji celownika optycznego jest on unieruchamiany w „imadle” lub na trójnogu. Dla producenta celownika optycznego punktem początkowym drogi linii optycznej będzie zapewne sam celownik, a konkretnie jakiś punkt w tym celowniku. Pomiary ustawiania paralaksy na określony dystans, odbywają się od punktu początkowego, którym jest sam celownik a nie koniec lufy karabinu.

Najbardziej naturalnym punktem wydaje się być punkt zobrazowania celu, który widzimy w okolicy siatki celowniczej celownika optycznego. To właśnie z siatką celowniczą zgrywamy punkt na wyostrzonym obrazie celu. Zgrany punkt celowania na wyraźnym obrazie celu z siatką celowniczą, możemy uznać za początek drogi, linii celowania. A więc początkiem linii celowania celownika optycznego jest siatka celownicza (krzyż). Lokalizacja krzyża w lunecie znajduje się w okolicy wieży regulacji góra-dół z dokładnością +/- kilku centymetrów, taka dokładność wystarczy. Końcem linii celowania jest cel do którego mierzymy a zarazem początkiem drogi optycznej obrazu celu biegnącego do obiektywu celownika optycznego.

 

Nie jeden, lecz dwa punkty początkowe i to przesunięte względem siebie

Początek linii celowania a zatem koniec drogi optycznej obrazu celu, nie pokrywa się z początkiem drogi pocisku na trajektorii lotu. Lufa karabinu jest mocno wysunięta do przodu względem celownika optycznego, powodując różnicę odległości początkowych punktów pomiarowych. Początek pomiaru odległości zaczyna się od krzyża celownika, natomiast początek drogi pocisku w kierunku celu, na wylocie lufy. Jak więc wykazałem, jest zauważalna różnica umiejscowienia początkowych punktów pomiarowych od 20 do 80 cm, zależnie od długości lufy karabinu.

 

Kolejnym problemem jest wyznaczenie początku drogi krzywej balistycznej pocisku

W przypadku pistoletu istnieje możliwość takiego zamontowania celownika optycznego aby obydwa początkowe punkty pomiarowe znajdowały się w tym samym miejscu. Na karabinie nie można zamontować celownika nad wylotem lufy, dla karabinu można jedynie matematycznie zrównać ze sobą te dwa punkty. Ponieważ początek pomiaru odległości zaczyna się od krzyża celownika, natomiast początek drogi pocisku od wylotu z lufy, więc powstaje różnica. Należy zastanowić się co zrobić z tą różnicą.

https://www.youtube.com/watch?v=EiXMJf1ZWA0    1m59 sek.     encyklopedia brytanica

 

Wielkość różnicy pomiędzy punktami pomiarowymi, zależy od długości lufy oraz miejsca zamocowania celownika optycznego

Wielkość tej różnicy waha się, przeważnie od 20 do 80 centymetrów. Punkty początkowe pomiarów, zarówno prędkości wylotowej pocisku jak i drogi linii wzroku powinny być w tym samym miejscu. Jak wiemy w praktyce jest inaczej, w moim karabinku to 60 cm, więc chyba warto by te dwa punkty „zrównać”. Można by to zrobić na drodze obliczeniowej, „dociągając” jeden punkt pomiarowy do drugiego, tak żeby one wychodziły z jednego miejsca. W praktycznych rozwiązaniach koniec lufy zawsze jest w innym miejscu niż siatka celownicza, więc należy posłużyć się obliczeniami matematycznymi. Precyzyjnie zmierzoną prędkość wylotową pocisku, należy matematycznie powiększyć o hipotetyczny spadek prędkości na drodze od punktu pomiarowego linii wzroku do wylotu lufy. Tak żeby prędkość początkowa pocisku w miejscu wylotu lufy zgadzała się z prędkością zmierzoną Chrono, lecz wartość wprowadzana do programu byłaby taka jak powinna być te 60 cm wcześniej.

Gdyby w kalkulatorze balistycznym wstawić dodatkowy parametr, „odległość pomiędzy wylotem lufy a wieżą regulacji pionowej” kalkulator automatycznie przeliczałby parametry. Wówczas, kalkulator balistyczny powinien zaznaczyć, że odległość karabinka do celu mierzymy od wylotu lufy, natomiast sam obliczeniowo wyrównywałby parametry wejściowe.

 

Prawidłowo wykonany pomiar prędkości wylotowej pocisku jest podstawą dalszych obliczeń balistycznych

Aby dokładnie wyznaczyć prędkość wylotową pocisku należy wykonać przynajmniej kilka strzałów a następnie uśrednić wynik. Metoda jest prosta, należy dodać wszystkie wyniki do siebie a następnie podzielić przez ilość oddanych strzałów. Dokładność przedstawionej metody zależy od ilości strzałów uwzględnionych w obliczeniach. Ja najczęściej wykonuję od 5 do 10 strzałów. Dla prawidłowego wykonania tego pomiaru należy strzelać z karabinka PCP, wyposażonego w regulator ciśnienia, ja korzystam z zewnętrznego przykręconego do butli. Jeżeli nie dysponujemy regulatorem, można podłączyć wężyk przetoczki pomiędzy kartusz karabinka a butlę, w której ciśnienie nie przekracza 200 Barów. Dla butli o pojemności kilku litrów, spadek ciśnienia w trakcie oddania 20 strzałów, jest praktycznie niezauważalny. Optymalne ciśnienie dla tego eksperymentu, to około 160 Bar’ ów a jest ono indywidualnie zależne od posiadanego karabinka oraz amunicji.

 

Gdy już poznamy wartość uśrednionej prędkości wylotowej dla całej serii pocisków, należy przesunąć Chrono do przodu równo o 100 cm. Następnie należy wykonać kolejne pomiary dla wystrzeliwanej serii pocisków i ponownie uśrednić wynik. W kolejnym kroku należy mniejszy wynik odjąć od większego, wyliczając utratę prędkości na dystansie 100 cm w okolicy wylotu lufy. Zmierzoną różnicę prędkości pocisku na dystansie 100 cm należy podzielić przez 100. W ten sposób poznamy spadek prędkości dla 1 cm drogi pocisku. Następnie należy zmierzyć odległość od wylotu lufy do drugiej bramki Chrono w cm. Zmierzoną odległość należy pomnożyć razy utratę prędkości na 1 cm, uzyskany wynik dodajemy do zmierzonej prędkości na Chrono. Przykładowo, jeżeli odległość wylotu lufy od drugiej bramki Chrono = 162 cm, więc mnożymy 162 x „utratę prędkości na 1cm”. Uzyskany wynik dodajemy do prędkości odczytanej na wyświetlaczu Chrono. Dzięki tej metodzie poznamy prawidłową, bardzo dokładną prędkość pocisku u wylotu lufy.

 

Odległość między początkiem trajektorii lotu pocisku u wylotu lufy a bramką wyjściową Chrono, pomniejsza wynik pomiaru prędkości wylotowej pocisku

Należy dodać do zmierzonej prędkości wylotowej pocisku różnicę wynikłą z oddalenia od początkowego miejsca pomiaru drogi pocisku, czyli wylotu lufy. Jest to konieczne, ponieważ prędkość pocisku u wylotu lufy jest większa od prędkości w miejscu pomiaru, czyli drugiej bramki pomiarowej. Ponieważ Chrono pokazuje prędkość pocisku na wyjściowej bramce, czyli po około 20 cm drogi tegoż pocisku, więc trochę zaniża wynik.

Przykładowo, na 20 cm drogi pocisk wytraca prędkość 0,2 metra na sekundę, więc należy uwzględnić w pomiarach te dodatkowe centymetry. A więc prędkość początkową pocisku należy podwyższyć o odległość drugiej bramki od końca wylotu lufy. Jeżeli odległość pomiędzy wylotem lufy a drugą bramką Chrono wynosi 60 cm, to prędkość początkową należy podwyższyć o 0,6 m/s.

 

Panie a komu to potrzebne ?

Wszystkie zależności i przemyślenia które tu opisałem, nie mają ŻADNEGO zastosowania w przypadku broni palnej. Broń palna jest bronią wysokoenergetyczną, odchyłka 1 metra różnicy w odległości pomiędzy strzelcem a celem niema zauważalnego wpływu na POI. Nawet w przypadku niskoenergetycznych karabinków sportowych bocznego zapłonu .22 LR wpływ różnicy 1% w pomiarze odległości nie jest istotny. Różnica 1% w pomiarze odległości do celu to 1m na 100m a powoduje zmianę POI nie większą niż 0,1 MOA. To jest bardzo mało istotna różnica, ponieważ rozrzut nawet najlepszej amunicji to przynajmniej 0,3 MOA. W przypadku klasycznych wysokoenergetycznych karabinów centralnego zapłonu, te odchylenia są niemal niemierzalne i wielokrotnie mniejsze od rozrzutu amunicji. W przypadku karabinów na nabój W308 lub 30-06, ten wpływ będzie mniejszy niż 0.01 MOA czyli bez żadnego praktycznego znaczenia.

 

Zależności które tu opisałem mogą być istotne dla strzelców precyzyjnych używających karabinów pneumatycznych PCP w limicie 7,5J czy nawet 17J

Zależności które opisałem mogą mieć znaczenie dla strzelającego z precyzyjnej broni pneumatycznej tzw. PCP szczególnie w limitach 7,5J czy 17J. W przypadku karabinka o energii 40J wpływ różnicy 1% w pomiarze odległości wywiera wpływ na POI mniejszy niż 0,2 MOA. Oczywiście te 0,2 MOA jest mało istotne, natomiast dla dobrego strzelca to już poważna odchyłka.

Lista moich artykułów związanych ze strzelectwem